Overgewicht en obesitas

Bij overgewicht heeft je lichaam meer vet opgeslagen dan gezond is. Obesitas is een ernstige vorm van overgewicht, waarbij het vet een duidelijk risico voor je gezondheid geeft.

Om het verschil te maken, gebruiken artsen de BMI. Dat is de afkorting van Body Mass Index.

• Een BMI van 25 of meer is overgewicht.
• Een BMI van 30 of meer is obesitas.
• Een BMI boven 40 is ernstige obesitas.

Volgens de Belgische Gezondheidsenquête van 2018 heeft ongeveer de helft van de volwassenen overgewicht. Ongeveer 16 op de 100 volwassenen hebben obesitas.

Je BMI bereken je door je gewicht in kilogram te delen door je lengte in meter, en dat nog eens te delen door je lengte in meter.

Een voorbeeld: je weegt 80 kg en je bent 1,70 m groot. Dan is je BMI 80 gedeeld door 1,70 en nog eens gedeeld door 1,70. Dat is ongeveer 27,7.

De BMI geeft een idee van de hoeveelheid vet in je lichaam, maar zegt niet alles. Het maakt ook uit waar het vet zit. Deze grenzen gelden voor volwassenen.

Vet rond de buik geeft meer kans op diabetes en op hart- en vaatziekten dan vet op de heupen of de dijen. Je buikomtrek vult de BMI dus aan. Je hoort ook het woord middelomtrek.

Zo meet je:

1. Neem een lintmeter.
2. Leg hem rond je buik, tussen je onderste rib en de bovenkant van je bekken.
3. Span de lintmeter niet aan.
4. Lees het cijfer af op het einde van een gewone uitademing.

De grenzen volgens het Vlaams Instituut Gezond Leven:

• Vrouwen: vanaf 80 cm is het risico verhoogd, vanaf 88 cm sterk verhoogd.
• Mannen: vanaf 94 cm is het risico verhoogd, vanaf 102 cm sterk verhoogd.

Deze grenzen gelden voor volwassenen. Bij een BMI van 35 of meer voegt de buikomtrek weinig toe.

Er bestaat ook een eenvoudige vuistregel: deel je buikomtrek door je lengte. Is de uitkomst 0,5 of meer, dan is je gezondheidsrisico verhoogd.

Overgewicht ontstaat als je lichaam lange tijd meer energie opneemt dan het verbruikt. Maar er spelen veel meer zaken mee dan eten en bewegen alleen.

• Aanleg en hormonen. Niet elk lichaam gaat op dezelfde manier met energie om.
• Je omgeving. Er is overal eten en drinken met veel calorieën, en veel mensen zitten een groot deel van de dag.
• Stress, angst of somberheid. Die kunnen invloed hebben op hoe je eet.
• Sommige geneesmiddelen.
• Zelden een ziekte, zoals een schildklier die te traag werkt.

Overgewicht is dus geen kwestie van schuld of van te weinig wilskracht. Dat is ook hoe ik er in de praktijk over praat.

Obesitas geeft meer kans op een aantal ziekten. Hoe hoger je BMI en je buikomtrek, hoe groter die kans.

Mensen met obesitas hebben vaker:

• diabetes type 2
• een hoge bloeddruk en te veel cholesterol
• hart- en vaatziekten
• slijtage van de gewrichten (artrose) en jicht
• slaapapneu, dat zijn ademstops tijdens de slaap
• vervetting van de lever
• bepaalde vormen van kanker
• problemen met de vruchtbaarheid

Overgewicht kan ook wegen op hoe je je voelt. Lees meer op de pagina over depressie.

Een gezonde leefstijl is de basis, en kleine stappen die je volhoudt werken beter dan een streng dieet voor korte tijd.

• Eet gevarieerd, met elke dag veel groenten en fruit en met volkoren producten.
• Drink vooral water. Laat dranken met suiker zoveel mogelijk staan.
• Eet weinig snacks en fastfood.
• Drink weinig of geen alcohol.
• Beweeg ongeveer 150 minuten per week, bijvoorbeeld vijf keer een halfuur wandelen of fietsen.
• Zit niet te lang stil. Sta om het halfuur even recht.

Je hoeft niet veel af te vallen om winst te boeken. Verlies je op een jaar 5 tot 10 procent van je gewicht, dan is dat al goed voor je gezondheid. Lukt afvallen niet, dan is niet verder bijkomen ook een goed doel.

Je kan bij mij terecht voor een gesprek, een onderzoek en opvolging op afspraak. Samen kiezen we doelen die voor jou haalbaar zijn.

• Gesprek. We bespreken je gewicht, je gewoontes en wat je zelf wil veranderen. Ook stress, slaap en hoe je je voelt komen aan bod.
• Onderzoek. Ik meet je gewicht, je lengte, je buikomtrek en je bloeddruk.
• Bloedonderzoek. Vaak is een bloedonderzoek nuttig, om je bloedsuiker en je cholesterol na te kijken. Hoe dat verloopt, lees je op de pagina Bloedafname.
• Verwijzing. Als we dat samen een goed idee vinden, verwijs ik je naar een diëtist, een kinesitherapeut, een beweegcoach of een psycholoog.

Sommige ziekenfondsen geven een tussenkomst voor raadplegingen bij een diëtist. Vraag bij je ziekenfonds wat voor jou geldt.

Bewegen Op Verwijzing is een Vlaams programma waarbij een beweegcoach je helpt om meer te bewegen. Het is er voor wie in Vlaanderen of Brussel woont en te weinig beweegt of te veel stilzit. Je hebt er een verwijsbrief voor nodig van een arts of een andere zorgverlener.

De coach maakt samen met jou een beweegplan dat past bij je dagelijks leven. De coach sport niet met je mee, maar helpt je om het vol te houden.

De Vlaamse overheid betaalt het grootste deel, voor een beperkt aantal uren per jaar. Je betaalt zelf een kleine bijdrage. Die is lager als je recht hebt op verhoogde tegemoetkoming.

Op de website van Gezond Leven zoek je een coach per gemeente. Een verwijsbrief kan je tijdens een consultatie vragen.

Voor sommige mensen met obesitas zijn geneesmiddelen of een operatie een optie, na overleg met de arts. Ze komen nooit in de plaats van een gezonde leefstijl.

Geneesmiddelen kunnen bijwerkingen geven. Of je ervoor in aanmerking komt, bespreken we tijdens een consultatie.

Een operatie komt alleen in beeld bij ernstige obesitas, of bij obesitas samen met een ernstige andere aandoening zoals diabetes. Bovendien moeten andere behandelingen niet genoeg geholpen hebben. Daar gaan meerdere onderzoeken en gesprekken in het ziekenhuis aan vooraf.

Maak een afspraak als je je zorgen maakt over je gewicht of als je hulp wil om iets te veranderen.

• Je BMI is 30 of meer.
• Je BMI is 25 of meer en je hebt ook een hoge bloeddruk, diabetes of een andere ziekte.
• Je buikomtrek ligt boven de grenzen op deze pagina.
• Je hebt klachten die met je gewicht te maken kunnen hebben, zoals kortademigheid, pijn in de gewrichten of slecht slapen.
• Je hebt eetbuien, of eten bezorgt je veel stress.
• Je wil een verwijsbrief voor een diëtist of voor Bewegen Op Verwijzing.

Een afspraak maak je via Afspraak maken. Ben je nieuw in de praktijk, lees dan eerst de pagina Nieuwe patiënten.